Kuasai Pengurusan Tibi Kesihatan Awam
Portal ini dibangunkan mengikut garis panduan rasmi CPG Pengurusan Tibi KKM (Edisi Ke-4) dan Pelan Strategik Kebangsaan Kawalan Tibi (NSP-TB). Gunakan kalkulator, alat diagnostik interaktif, dan simulasi kes untuk mengukuhkan kompetensi klinikal dan survelans anda.
Indikator Utama Kawalan Tibi Daerah (KPI KKM)
Peratusan pesakit PTB Smear +ve menjadi BTA Negatif pada akhir fasa intensif.
Gabungan hasil Sembuh (Cured) dan Tamat Rawatan (Treatment Completed).
Pesakit yang berhenti rawatan ≥ 2 bulan berturut-turut.
Nisbah kontak rapat yang disaring lengkap bagi setiap 1 kes indeks.
Pengesanan & Notifikasi 7 Hari
Saringan batuk ≥ 2 minggu, penggunaan GeneXpert molekular awal, dan kewajipan notifikasi e-Notis di bawah Akta 342.
Rejimen FDC & Pengawasan DOTS
Penetapan Akor-4 harian, strategi Video Observed Therapy (VOT) bagi golongan bekerja, dan pemantauan mikroskopik PR1 & PR2.
Pencegahan Transmisi & TPT
Siasatan kontak 'Stone-in-the-Pond', perlindungan kanak-kanak bawah 5 tahun dengan 3HR/6H, dan pelaporan tepat MyTB/NTBR.
Saringan Triaj & Pengesanan Kes Aktif (ACD / Outreach)
Kenal pasti individu berisiko tinggi dan presumptive TB mengikut 3 pintu masuk kesihatan awam.
Saringan Pasif Bergejala
Batuk berterusan ≥ 2 minggu, batuk berdarah, demam berpanjangan, susut berat badan atau berpeluh malam. Pakaikan surgical mask serta-merta dan asingkan ke zon berudara baik.
Kumpulan Komorbid & Kontak
Kontak rapat kes indeks, pesakit kencing manis (HbA1c > 8%), pesakit hemodialisis, serta penghuni institusi tertutup (penjara/pusat pemulihan/rumah jagaan).
Komuniti Pinggir & Rentan
Penempatan Orang Asli, Program Perumahan Awam (PPR), pusat gelandangan, dan pekerja kilang migran. Menggunakan Trak X-ray Bergerak.
Simulator Triaj Saringan Pantas:
Garis Masa Fasa Rawatan, Kalkulator Tarikh & Senarai Pesakit
Rancang ujian pra-rawatan, pemantauan PR1/PR2, semakan doktor berkala, serta urus pangkalan data pesakit klinik secara bersepadu.
📋 Protokol Pemeriksaan Makmal & Jadual Jumpa Doktor Mengikut Fasa (CPG KKM)
- • Ujian Kahak BTA (x2): 1 Spot & 1 Pagi.
- • GeneXpert MTB/RIF: Wajib bagi kumpulan berisiko tinggi / tolak MDR-TB.
- • X-Ray Dada (CXR): AP/PA garis dasar (ukur kaviti/infiltrat).
- • Ujian Darah Garis Dasar:
- Profil Hati (LFT: ALT, AST, Bilirubin)
- Profil Renal (RP: Urea, Creatinine)
- Darah Penuh (FBC) & Glukosa (FBS/HbA1c) - • Ujian Saringan HIV (PITC): Mandatori semua pesakit.
- • Ujian Penglihatan: Snellen chart & persepsi warna merah-hijau (Ishihara) sebelum Ethambutol.
- • Timbang Berat Sebenar: Menentukan bilangan tablet FDC.
- • Minggu 2 (Hari 14): Semakan awal toleransi ubat, ruam, loya, jaundis (DILI), kepatuhan DOTS/VOT & timbang berat.
- • Bulan 1 (Hari 28): Jumpa Pegawai Perubatan (MO), ulangan LFT jika bergejala, periksa baki tablet (*pill count*).
- • Akhir Bulan 2 (PR1 - Hari 56):
- Kahak BTA (x2): Uji penukaran (*sputum conversion*).
- Jika Negatif: Beralih ke Fasa Sambungan (4HR).
- Jika Positif: Sambung EHRZ 2-4 minggu, semak DOTS & hantar GeneXpert/kultur. - • Bulan 3 & 4: Semakan klinikal bulanan, timbang berat (laras dos jika berat naik).
- • Akhir Bulan 5 (PR2 - Hari 140):
- Kahak BTA (x2): Kesan Kegagalan Rawatan (*Treatment Failure*).
Kira Garis Masa & Tarikh Ujian Berkala Pesakit
Pilih tarikh mula rawatan (Hari 0) dan rejimen untuk menjana tarikh PR1, PR2, PT, serta temujanji doktor.
Daftar Kohort Pesakit Tibi & LTBI Klinik Kesihatan
Pantau kemajuan dos harian, tarikh PR1/PR2 terdekat, dan amaran status secara langsung.
| Pesakit & No Daftar | Kategori & Rejimen | Tarikh Mula | Fasa & Kemajuan | Tindakan / Ujian Terdekat | Tindakan |
|---|
Daftar Pesakit Baharu (Tibi / LTBI)
Garis Masa Pesakit
Padam Rekod Pesakit?
Adakah anda pasti mahu memadam rekod pesakit ini daripada pangkalan data?
Kalkulator Dos Anti-Tibi: Akurit (FDC) & Loose Dose
Kira dos tepat untuk dewasa dan pediatrik secara automatik bagi ubat kombinasi tetap mahupun formulasi ubat tunggal.
- Waktu Terbaik: Sekali sehari semasa perut kosong (1 jam sebelum sarapan atau 2 jam selepas makan) bagi memaksimumkan bioavailabiliti Rifampicin.
- Air Kencing Merah/Jingga: Kesan biasa Rifampicin. Ingatkan pesakit bahawa ini bukan pendarahan dan selamat diteruskan.
- Tanda Bahaya (DILI): Segera henti ubat dan hadir ke klinik jika mata/kulit menjadi kuning, loya teruk, muntah berulang, atau air kencing warna teh pekat.
- Pencegahan Neuropati: Pyridoxine (Vit B6) 10–50 mg/hari wajib bagi pesakit DM, HIV, kegagalan renal, malnutrisi, alkoholisme, atau wanita hamil.
📚 Jadual Piawai Dos Mengikut Kumpulan Berat (CPG TB 4th Edition KKM)
| Julat Berat (kg) | Bilangan Tablet Harian | Catatan |
|---|---|---|
| < 30 kg | Ditegah FDC | Wajib guna Loose Dose (mg/kg) |
| 30 – 39 kg | 2 Tablet | Sekali sehari ac |
| 40 – 54 kg | 3 Tablet | Sekali sehari ac |
| 55 – 70 kg | 4 Tablet | Sekali sehari ac |
| > 70 kg | 5 Tablet | Maksimum 5 tablet |
| Julat Berat (kg) | Fasa Intensif (RHZ) | Fasa Sambungan (RH 75/50) |
|---|---|---|
| 4.0 – 7.9 kg | 1 Tablet Larut | 1 Tablet Larut |
| 8.0 – 11.9 kg | 2 Tablet Larut | 2 Tablet Larut |
| 12.0 – 15.9 kg | 3 Tablet Larut | 3 Tablet Larut |
| 16.0 – 24.9 kg | 4 Tablet Larut | 4 Tablet Larut |
| ≥ 25.0 kg | Tukar kepada Formulasi Dewasa | |
Pengawasan Rawatan: DOTS vs Video-Observed Therapy (VOT)
Dasar KKM melarang pesakit mengambil ubat secara bersendirian tanpa pengawasan (*self-administration*).
🏥 Clinic-Based DOTS (Standard Emas)
Pesakit hadir ke Klinik Kesihatan atau Klinik Desa setiap hari bekerja untuk menelan ubat di hadapan staf kesihatan.
📱 Video-Observed Therapy (VOT)
Dibenarkan untuk pesakit bekerja, penuntut IPT, atau kekangan logistik yang mempunyai kestabilan klinikal dan literasi digital.
Garis Masa Pemantauan Kahak Berkala (BTA Smear)
Penukaran Kahak (Sputum Conversion)
• Jika Negatif: Respon cemerlang! Beralih ke Fasa Sambungan (4HR).
• Jika Positif: Sambung fasa intensif 2-4 minggu lagi, semak kepatuhan DOTS, hantar GeneXpert tolak DR-TB.
Kesan Kegagalan (Treatment Failure)
• Jika Negatif: Teruskan fasa sambungan hingga tamat.
• Jika Positif: GAGAL RAWATAN (Treatment Failed)! Hentikan rejimen, rujuk Pakar Dada, hantar kultur C&DST.
Pengesahan Status Sembuh
• Jika Negatif: Diklasifikasikan sebagai SEMBUH (Cured) bagi kes asal smear positif, atau Tamat Rawatan.
• Kunci outcome dalam MyTB.
Siasatan Kontak (TBIS 10C) & Terapi Pencegahan Tibi (TPT)
Prinsip 'Stone-in-the-Pond' digunakan untuk menyusun keutamaan saringan kontak di persekitaran rumah dan tempat kerja.
Kontak Serumah & Rapat Tegar
Pendedahan > 8 jam sehari dalam bilik/ruang tidur yang sama, rakan sekerja semeja (<1 meter), atau penumpang van berhawa dingin tertutup setiap hari.
Kontak Kerap Sekunder
Rakan sekerja dalam satu dewan produksi yang sama tetapi berjarak > 2 meter, rakan sekelas, atau jiran berinteraksi berkala.
Pendedahan Kasual Komuniti
Pengawal keselamatan kilang, pekerja kantin, atau pelawat sekali-sekala tanpa pendedahan berpanjangan.
Protokol Mandatori TPT Kanak-Kanak Bawah 5 Tahun
1. Syarat Memulakan TPT:
Kanak-kanak bawah 5 tahun yang terdedah kepada kes indeks WAJIB diberi TPT sebaik sahaja Tibi aktif disahkan tiada:
- Tiada batuk, demam, atau susut berat badan (failure to thrive).
- CXR disahkan Normal oleh Pegawai Perubatan / Pakar.
- Tidak perlu tunggu ujian Mantoux/IGRA (jangan lengahkan rawatan pencegahan!).
2. Pilihan Rejimen TPT Pediatrik:
Protokol Re-Challenge DILI
HepatotoksisitiPengenalan semula ubat langkah demi langkah selepas fungsi hati kembali normal (ALT < 2x ULN & Bilirubin normal).
Langkah 1: Ethambutol (E)
Beri dos penuh harian (15 mg/kg). Ubat ini bukan hepatotoksik dan selamat diteruskan.
Langkah 2: Rifampicin (R)
Hari 1-3: 150mg → Hari 4-6: 300mg → Hari 7: Dos Penuh (450/600mg). Semak LFT pada Hari ke-7.
Langkah 3: Isoniazid (H) + B6
Hari 8-10: 100mg → Hari 11-13: 200mg → Hari 14: Dos Penuh (300mg). Semak LFT pada Hari ke-14.
Langkah 4: Keputusan Pyrazinamide (Z)
Paling toksik! Jika episod DILI awal ada jaundis, gugurkan Z secara kekal & lanjutkan rejimen 2HRE + 7HR (9 Bulan).
Panduan Pengurusan Populasi Khas
Pelarasan rejimen dan pemantauan keselamatan bagi pesakit komorbid primer.
Mulakan rawatan Tibi dahulu. Mulakan ART dalam 2 minggu jika CD4 < 50, atau dalam 2-8 minggu jika CD4 ≥ 50. Berikan Co-trimoxazole Prophylaxis (CPT).
Rifampicin mengurangkan paras ubat kencing manis oral (enzim inducer). Tukar ke Insulin sepanjang fasa intensif. Bekalkan Pyridoxine 50mg harian.
Rejimen 2(HR)[EZ]₃ + 4(HR): H dan R kekal dos harian. E dan Z dikurangkan kepada 3 kali seminggu sahaja (diberikan sejurus tamat sesi hemodialisis).
Rejimen 2EHRZ + 4HR adalah selamat. Streptomycin dilarang sama sekali (ototoksik janin). Ibu boleh terus menyusu bayi dengan pelitup muka.
Simulator Keputusan GeneXpert MTB/RIF
Ujian Molekular PantasRejimen DR-TB Era Moden (All-Oral BPaLM)
KKM telah beralih sepenuhnya daripada suntikan amikacin/kanamycin kepada ubat oral barisan kedua.
Rejimen BPaLM 6 Bulan (WHO/KKM):
Bedaquiline + Pa (Pretomanid) + Linezolid + Moxifloxacin selama 6 bulan untuk MDR/RR-TB tanpa rintangan fluoroquinolone.
Senarai Semak Pemantauan Keselamatan DR-TB di KK:
Direktori Borang TBIS & Sistem Maklumat MyTB / NTBR
Panduan cepat fungsi borang rasmi KKM dari pendaftaran kes hingga penutupan audit kohort daerah.
Buku pendaftaran kes tibi daerah di PKD. Menjana nombor unik pendaftaran tibi dan asas analisis kohort suku tahunan.
Kad Rawatan Pesakit. Disimpan di bilik DOTS untuk merekodkan berat badan, rejimen ubat, tanda tangan DOTS/VOT harian, dan keputusan PR1/PR2.
Daftar siasatan kontak lapangan PPKP/JK. Merekodkan pemetaan kontak serumah/tempat kerja, saringan CXR, dan status pemberian TPT.
Kad permohonan dan keputusan pemeriksaan kahak BTA mikroskopik untuk diagnosis awal dan pemantauan bulanan.
Borang pemindahan rawatan antara klinik/daerah. Keratan jawapan pengesahan wajib dipulangkan bagi mengelakkan kes tergantung (*Not Evaluated*).
Borang siasatan bedah siasat kematian pesakit tibi. Menilai sama ada kematian berpunca langsung daripada tibi (*Died of TB*) atau sebab lain.
Alat Logik Menentukan 'Treatment Outcome' MyTB / NTBR
Pilih parameter pesakit untuk menentukan klasifikasi hasil kohort yang tepat: